Makinelerin icadı, insan gücüne duyulan ihtiyacı azaltırken üretim bantlarında görevlendirilecek insan ihtiyacını artırdı, insanlar bu nedenle fabrikaların bulunduğu bölgelere toplandı ve şehirler büyük ölçüde evrimleşti. Üretimin artması ve yaşamsal ihtiyaçların karşılanması nedeniyle daha önceki nesillerin hiç sahip olamadığı bir değer daha ortaya çıktı: Boş zaman.

Sonraki yıllarda insanlığın hayatını değiştiren teknolojiler genellikle “eskisinin daha iyisi” formundaydı. At arabası otomobile, üretim tezgahları fabrikalara ve oklar da füzelere evrildi. Fonksiyon aynı fakat etki çok daha büyüktü. 30 yıl öncesinde ise insanlık tarihindeki en köklü yeniliklerden biri olan internet hayatımıza girdi.

ADIM ADIM GELİŞTİ

İnternet tüm diğer teknolojik gelişmelerden farklı olarak sadece başlı başına bir yenilik olmayıp, yenilik doğuran ve ekosistem yaratan bir yenilik olarak hayatımızdaki yerini aldı. Adım adım mobil teknolojilerin gelişmesi, sensörler ile nesnelerin akıllanması ve nihayetinde de insanlığın teknoloji anlamında ulaştığı zirve noktası olan yapay zeka teknolojileri…

Yapay zeka kullanımı her ne kadar günümüzde yaygınlık kazanmış olsa da kavramsal çalışmaların Katalan matematikçi, filozof ve bilge Ramon Llull’a kadar tarihte izi takip edilebilir. Ars Magna şeklinde isimlendirilen, kağıttan bir mekanizma ile eşleştirilen kavramların kombinasyonlarından oluşan yeni bir bilgi türünden bahsedilmiştir. Bu da yapay zekanın en temel işlevini ifade ettiğinden kavramsal düzeyde yapay zekanın ilk tanımı olarak kabul edilir.

İnsanlık sonraki yıllarda yapay zekanın kodlarla bilgisayarlarda hayat bulması için 1952 yılını bekleyecekti. Arthur Samuel’in geliştirdiği satranç oyunu bu bekleyişe son verdi. İlk kendi kendine öğrenen bilgisayar programının ardından yapay zeka aşama aşama gelişerek diş fırçasından otomobile, akıllı telefondan iş yazılımlarına ve robotlardan uzay mekiklerine kadar hayatımızın her alanında varlığını hissettirmeye başladı.

KEHANETLER

Yapay zeka ve makinelerin buluşmasının ardından üzerine en fazla kehanet üretilen iki araç öne çıktı. Robotlar ve otonom arabalar. Robotlar hakkında üretilen kehanetlerin neredeyse tamamı karamsar zihinlerin ürünü olarak görülebilir. Robotlar işimizi elimizden alacak ve robotlar akıllanıp insanları köleleri yapacak arasında gidip gelen distopik kurgu alemindeki sis bulutları aralamak isteyenlere Byron Reese’in, Yapay Zeka Çağı kitabını tavsiye ederim.

AYIN KARANLIK YÜZÜ

Otonom araçlarda ise daha fazla insanın arabalara aşina olması nedeniyle olsa gerek, durum biraz daha farklı. Endüstride otonom araçlara yönelik öne sürülen görüşlerin çok büyük bir kısmı olumlu yönde; hayatımızı kolaylaştıracak, o giderken biz çalışabileceğiz, daha az yakıt sarf edecek, daha güvenli sürüş deneyimi sunacak, daha eğlenceli bir seyir yaşatacak gibi onlarca maddeyi alt alta sıralayabiliriz. Otonom araçlara dair beklentiler sadece deneyim odaklı değil. Bu teknolojinin tasarruf anlamında da önemli bir beklentiye karşılık geleceği düşünülüyor. ABD Ulusal Karayolu Trafik Otoritesi, otonom araçların otobanlarda yaygınlaşmasının ardından 2025 yılına kadar 300 milyar ABD doları tasarruf sağlayacağını, çarpışmaları azaltacağını ve güvenli sürüş sağlayabileceğini ön görüyor.

Bu beklentiler de (Global Market Insight verilerine göre) 2019 yılında 1 milyar USD olan sektörün 2026 yılında yaklaşık 12 milyar USD düzeyine çıkmasını sağlayacak.

Fakat bir de Ay’ın karanlık yüzü bulunuyor, belki de otonom araçlarla ilgili en önemli endişe olarak cezai ehliyet ve sorumluluğun kimde olacağı belirsizliği diyebiliriz.

Daha önceleri sadece güvenlik güçlerinin talep edebildiği parmak izi ve yüz şeklimizi şimdiler gönül rızası ile akıllı telefonlarımıza verir olduk. Telefon kilidini daha hızlı açmak gibi bir kolaylık sağladığı için hem yüz hem de parmak izimizi akıllı telefonlarımıza kaydediyoruz. Bu bilgilerin kullanılmadığı önceki yıllarda akıllı telefon üreticileri tarafından açıklanıyordu fakat tüm dünyada patlak veren veri ihlali krizleri bu söyleme çok da güvenmememize neden olsa da, yüz tanıma ve parmak izi tanıma kullanımı bankacılık, telekomünikasyon, mağazacılık ve akıllı ev sektörlerinde de kullanılmaya başlandı.

Tabi ki bir sonraki adım da adeta tekerlekli bilgisayara dönüşen otomobillere sıra geldi. Özellikle sürücüsüz otomobil ve elektrikli otomobil projeleri çerçevesinde geliştirilen akıllı teknolojilerin önemli bir kısmı günümüzde kullanılan araçlarda da boy göstermeye başladı. Bunların başında uygulaması en kolay olan iki teknoloji yüz tanıma ve parmak izi tanıma teknolojileri geliyor.

Otomobil kullanıcılarına fonksiyonellik, kullanım kolaylığı ve hem de yüksek kişiselleştirilmiş güvenlik sunduğu için otomobil üreticileri yeni nesil araçlarında her iki teknolojiyi de duyurmaya başladı.

Parmak izi teknolojisi otomobilin kapısının açılması ve otomobilin çalıştırılmasında tercih ediliyor. Ayrıca otomobil içerisinde yapılan koltuk konumu, direksiyon konumu ve dikiz aynası konumu gibi kişiselleştirmeler de parmak izi ile kapıyı açan sürücüye göre aktive edilecek. Daha önce Porsche, Jaguar gibi lüks araçlarda bulunan bu özelliği Hyundai de kendi araçlarına getireceğini duyurmuştu.

Yeni nesil otomobillerde kullanılan yüz tanınma teknolojisi ise parmak izine göre çok daha yüksek potansiyel barındırıyor. Henüz güvenli kapı açma, sürücünün duygu durumunu analiz ederek aktif sürüş güvenliği sağlama gibi amaçlarla kullanılan yüz tanıma teknolojisi yakın zamanda eğlence sistemlerine de entegre edilecek ve sürücünün duygu durumuna göre içerik önerilerinde bulunacak.

Geride bıraktığımız aylarda Jaguar Land Rover, sürücünün duygu durumunu yüz tanıma teknolojisi ile tespit ederek eğer klima, araçiçi ışıklandırma ve eğlence sistemine müdahale edecek bir yapay zeka teknolojisi üzerinde çalıştığını duyurmuştu. Bu teknoloji ile yüz tanıma sistemi, sürücünün uykulu olduğunu fark ederse anında ortam sıcaklığını düşürecek şekilde klimayı devreye alacak.

Yüz tanıma teknolojisini kendi otomobilinde kullanacağını duyuran bir diğer marka ise Çinli, SAIC Motor. Firmanın ürettiği elektrikli konsept model olan R-Aura Concept’te entegre 5G teknolojisinin yanı sıra B sütununa entegre yüz tanıma teknolojisi de lanse edilmiş.

Çinli teknoloji şirketi Human Horizon da yüz tanıma teknolojisini duyuran bir diğer şirket. Tesla’yı da gölgede bırakan elektrikli SUV HiPhi 1’de sürüş güvenliği ve kapıların kontrolü için akıllı telefondan da yönetilebilecek bir yüz tanıma sistemi kullanılacağı duyuruldu.

Mahremiyet kaygıları yaratsa da sağladığı kolaylıklar nedeniyle biyometrik doğrulama sistemleri hayatımızda daha fazla yer edecek gibi görünüyor. “Doğruluk mu, cesaret mi, sorusu dijital çağda mahremiyet mi, yoksa rahatlık mı sorusuna dönüşmüş gibi görünüyor.

@mridvano