IBM Türkiye Kıdemli Bulut Bilişim Çözümleri Mimarı Bora Taşer

– Otonom araçlarda en çok tartışılan konuların başında ‘veri güvenliği’ geliyor. Veriler güvende mi değil mi?

Veri, yeni dünya düzeninin yani dijital çağın en kıymetli madeni olarak kabul edildiği için, nasıl insanlar altın gibi kıymetli madenlerini kasalarda ve erişilmesi çok zor olan güvenli yerlerde saklamaya çalışıyorlarsa, kurumlar ve organizasyonlar da veriyi güvenli ortamlarda saklamak, erişimini zorlaştırmak ve kontrol altına almak için birçok teknoloji ve frameworkler kullanmaktalar.

Bağlı ve Otonom (Connected & Autonomous Vehicles-CAVs) araçlar, yapıları itibarı ile otonom sürüş fonksiyonları sunuyorlar. Bu fonksiyonların temel çalışma prensibi, temel sürüş dinamiklerini ve kurallarını, yol, trafik, kullanıcı ve hava şartları gibi birçok faktöre göre öğrenme yolu ile şekillendirmek oluyor. Yani basit tabiriyle trafiğin yoğun olduğu rotları pas geçmek, aracı kullanan şoförün kişisel tercihlerine göre rota önerileri sunmak, hava ve yol şartlarına göre aracın hızını artırmak veya azaltmak gibi. İşte bu tür bilgileri bir araya getirip anlık olarak işleyebilmek için her Bağlı ve Otonom araç kendine özel bir veri tabanı ve veri havuzu oluşturuyor. Bu verilerin içerisinde kullanıcının kişisel verilerinden sürüş dinamiklerine kadar her türlü veri bulunuyor. Bu verileri anlık olarak işleyebilmek ve gelecekte istatistikler tutmak, trend analizleri yapmak için bir yerlerde saklanması gerekiyor.

VERİLERİN KORUNMASI ŞART

Bağlı ve Otonom araçların ürettikleri ve işledikleri veriler birkaç farklı yöntemle saklanabiliyor. Bunlardan en temel olanı aracın kendi içerisinde saklanması. Ancak herhangi bir kaza veya çalınma riskine karşı bu verilerin kaybolması veya istenmeyen ellere geçmesi an meselesi olabiliyor. Bu nedenle Otonom araçları güvenli internet üzerinden belli merkezlere (genellikle Bulut Ortamları) bağlı tutarak verilerin bu merkezlere aktarılması ve orada saklanması sağlanıyor. Böylelikle herhangi bir kaza veya çalınma durumunda tüm veriler tek merkezde olduğu için veri kaybı veya çalınma durumları kısmen de olsa ortadan kaldırılmış oluyor. İşte bu nedenledir ki Otonom araçlara artık Connected yani Bağlı araçlar deniyor. Tabii ki merkezlerde saklanan verilerin de korunması gerekiyor. Bununla ilgili farklı zamanlarda daha detaylı bilgiler aktarabilirim.

KÖTÜYE KULLANILABİLİR

Otonom araçlar temelde iki yöntemle hacklenebiliyor. Bunlarda ilki, araca fiziki erişim yolu ile müdahele ederek hacklemek. Bunun için aracınıza fiziki olarak erişim sağlanması gerekiyor. Diğeri ise uzaktan erişim yolu ile hacklemek. Bunun da farklı yöntemleri bulunuyor. Bunlardan en çok üzerinde tartışılanı Sniffing yöntemi ile Otonom aracın merkezle olan enkripte edilmiş yani şifrelenmiş veri trafiğini havada koklama tabir ettiğimiz sniffing yöntemi ile yakalamak ve dekripte etmek yani şifreleme metodunu çözmek suretiyle bu veriyi ele geçirerek, otonom araca uzaktan root erişim sağlayabilecek veriyi yakalayabilmek. Böylece uzaktan erişilen aracın ani frenlemesini sağlayabilmek, veya şerit değiştirmesini sağlamak gibi kötü niyetli amaçlara hizmet ettirilebilir.

Zira TESLA Motorsports bu konuda yaşadığı bir yazılım açığının tespit edilmesi üzerine hızlıca yeni yama geliştirerek bu açığı kapattı. Diğer yandan Chris Valasek ve Charlie Miller adlı uzmanlar 2014 model bir SUV’nin control ünitesine uzaktan erişim sağlayarak otoyol üzerinde aracın ani fren yapmasını sağladılar. Bunu canlı olarak tüm uzmanlara göstererek bu tür güvenlik açıklarının ne denli tehlike yaratabileceğini gözler önüne serdiler.

Unutulmaması gereken en önemli konu, nesnelerin internete veya birbirlerine bağlı olduğu dünyada yüzde 100 veri güvenliğinin hiçbir zaman mümkün olmadığı, bu nedenle de veri güvenliğinin yalnızca teknoloji araçları ile değil yönetişim araçları ve kanunlarla da desteklenmesidir.

VERİ AKIŞI ÖNEMLİ

– Peki veri paylaşılmazsa otonom araçlar geliştirilemez mi?

Yukarıda da belirttiğim gibi Otonom araçlar temel sürüş fonksiyonlarını (ilerleme, durma, yön değiştirme, acil durum tepkileri vb.) sağlarken bu fonksiyonları daha da zenginleştirmek ve daha akıllı hale getirmek (anlık değişen hava durumuna göre rotayı değiştirmek, sıkışan trafiği tespit edip alternatif yollar hesaplamak, kullanıcının kişisel tercihlerine göre rota üzerinde restorant, alışveriş noktaları önermek vb.) için farklı kaynaklardan daha çok veriye ve analize ihtiyaç duyacaklardır. Bu nedenle Otonom araçların aynı zamanda Connected yani Bağlı olmaları, kullanıcılarına çok daha verimli, sağlıklı ve konforlu bir sürüş tecrübesi yaşatmaları açısından ciddi önem arz ediyor.

HAYAL OLMAKTAN ÖTEYE GEÇTİ

– Şu anda akıllı araç teknolojisi ne seviyede. Tamamen güncellenebilir ve kişileştirilebilir araçlar ne zaman yollarda olur.

Akıllı araçların gelişmesi için hala önümüzde ciddi bir yol var. Akıllı araç endüstrisinin ihtiyacı olan en önemli akseleratör, aktif bir ekosistemdir. Yani akıllı araçlar için yenilikçi uygulamalar geliştirecek yazılım firmalarından, güvenlik teknolojilerine kadar tüm bu dijital dünyayı bir araya getirecek bir Ekosistemden bahsediyoruz. Düşünsenize kendi aracınıza AppStore gibi bir uygulama mağazasından istediğiniz bir uygulamayı indirip kurarak aracınızın sizinle farklı bir dilde konuşması sizi anlaması, size sesli olarak hoşunuza gidebilecek potansiyel rotalar sunması ve sizin tercihlerinizi öğrenerek kendisini her geçen gün geliştirmesi. Aslında bu artık hayal olmaktan çıktı. Zira günümüzde birçok Bulut Tabanlı Teknoloji şirketleri Speec to Text, Text to Speech, Cognitive Speech Recognition gibi analitik ve makine dili tabanlı uygulamalar geliştirdiler. Artık bu uygulamaları istediğiniz ortama uyarlayıp sizi dinleyen, söylediklerinizi anlayan ve anlamlı yorumlar katarak sizinle interaktif bir ilişkiye geçen kendi robot uygulamanızı yaratabilirsiniz.

Artık eski konvansiyonel otomotiv endüstrisi anlayışı hızla ortadan kalkmaktadır. Bildiğiniz gibi birçok ülke ve birlik, bundan 10 sene sonra artık dizel araç üretmeyeceklerini duyurdular. Bu da artık çok yakın zamanda Bağlı ve Otonom araçları ve her bütçeye uygun modellerini pazarda ve caddelerde görmemiz demek olacaktır.

5G İLE İLGİLİ YASA YAPICILARA ÇOK İŞ DÜŞÜYOR

– 5G teknolojisinin otonom araçların geleceği için olmazsa olmazı deniyor. Aynı zamanda insanlığın da sonu olduğu söyleniyor. Siz ne diyorsunuz?

5G teknolojisini 4G ve diğerlerinden ayıran en temel özelliği, çok basit anlamda bakarsak daha fazla veriyi (bytes & data units) sanallaştırmanın da katkılarıyla kablosuz olarak daha çok kablosuz cihaza çok daha hızlı ve etkin şekilde iletebilmesidir. Örneğin 4G teknolojisi bir kilometrekare içerisine tek bir bağlantı noktası üzerinde 4000 mobil cihazı desteklerken 5G teknolojisi ile bu rakam bir milyona rahatlıkla ulaşabilmektedir. Bu sayede bugün yanlızca cep telefonu ve tabletler bağlı iken 5G ile akıllı araçların da bu networklere bağlanabilmesi ve veri trafiği oluşturmaları da mümkün kılınacaktır. Bu da Otonom araçların daha aktif kullanımını sağlayacak teknolojik imkanlar demektir.

Diğer yandan 5G’nin zararları henüz tam olarak test edilmemiş olup bu konu ile ilgili bugünden yorum yapmanın çok erken olduğunu düşünenlerdenim. Zira Fayda – Zarar ilişkisi, günümüz teknoloji geliştiricilerinin içinden bir türlü çıkamadıkları bir ikilem haline gelmiş durumdadır. Bu konuda yasa yapıcı ve düzenleyicilere çok fazla iş düşüyor.

ŞU AN TOGG’LA ÇALIŞMIYORUZ

– IBM olarak Yerli Otomobil ve Türkiye’de üretim yapan otomotiv markalarıyla iş birliğiniz var mı?

Yerli otomobil konusunda henüz pazarda aktif üretime geçilmediği için şimdilik IBM olarak bu konuda herhangi bir çalışmamız olmamakla beraber ileriki dönemlerde bu konuda aktif girişimlerimiz olabilir. Diğer yandan Türkiye’de üretim yapan otomotiv markalarının birçoğu ile aktif çalışmalarımız halen devam etmekte.

– Sizce Türkiye (hükümetten STK’lara, kamu kurumlarından vatandaşlara, şirketlerden şehirlere) araç teknolojisinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması konusunda diğer ülkelere göre ne durumda?

Türkiye’de kavramsal yazılım teknolojileri ve yapay zeka ile ilgili oldukça ciddi çalışmalar yapan birçok şirket mevcut ve bu şirketlerin ve startup’ların sayıları gittikçe artıyor. Devlet destekli krediler ve teşvikler bu şirketlerin büyümesi için ciddi önem arzediyor. Bu konuda birçok destek aracı mevcut. Bu desteklerden doğru şekilde ve zamanında faydalanabilmeleri için şirketlerde farkındalık yaratmak gerekiyor. Zira halen birçok şirket bu desteklerin varlığından haberdar değil.

– Son olarak otonom araç teknolojisinin artıları ve eksileri nedir?

Otonom araçlar, bağlı kaldıkları ve sadece insanlığa hizmet ettikleri müddetçe günlük hayatımızın en büyük parçalarından biri olmaya aday olacaklarına eminim. Düşünsenize evinizde çok acil müdaheleye ihtiyacı olan bir yakınınızı acilen en yakın hastaneye en hızlı ve en güvenli şekilde götürebilmeniz için size en doğru rotayı çizen, bu rotada en güvenli ancak en hızlı şekilde ilerleyen ve yol boyunca hastanızın sağlık verilerini anlık olarak gideceğiniz hastaneye ve doktora canlı olarak aktarabilen akıllı bir aracınız var ve bu araç sayesinde gideceğiniz hastane ve ekibi nasıl bir vaka ile karşı karşıya olduklarını önceden bilip ona göre önlem alacaklar, ona göre hazırlıklarını yapacaklar. Böyle bir dünyayı hayal etmeyin, düşünün! Çünkü bu verdiğim örnek artık hayal olmaktan çıkmış durumda.

Fırat İpek

– Offroad’a başlama hikayenizi anlatır mısınız?

Bu hikaye bende çok eskiye dayanıyor. Henüz 7-8’li yaşlarımda iken babamla birlikte bol bol ava ve doğa gezilerine giderdik. O zamanlar bugünkü gibi arazi araçlarının hiçbiri yoktu pazarda. Bir gün, sanırım sene 1986-87 olması lazım. Konya’da Cihanbeyli ovasına kaz avına gittiğimizde hava kuru ve yağışsız olduğu için eski TOFAŞ marka aracımızla ovanın ortasına kadar gidip hazırlıklarımızı yapıp av saatinin gelmesini bekledik. Bir anda kararan hava ile ortalık toz duman içinde kalmış ve aniden gelen sert rüzgarın getirdiği soğuk ve kar yağışı ile bütün ova bildiğimiz balçık içinde kalmıştı. Tabii aracımız 1985 model arkadan itişli Tofaş Kartal idi ve aracımızda o dönemlerde bile zor bulunan kar lastiği de yoktu. Ki çamurda kar lastiğinin faydası tartışılır. Bildiğiniz asfalt lastikleriyle ovanın ve çamurun ortasında kalmıştık. Saatler süren çamurla mücadelemizin tam ortasında Lada Niva’sı olan başka bir avcı gözümüzün önünden yavaş ama emin adımlarla hiç zorlanmadan geçip gitti. İşte o gün babamın ve benim gözümüzdeki ilk 4×4 aşkı alevlenmişti ☺)

Saatlerce uğraşıp zar zor kendimizi otoyola atar atmaz, İstanbula döndük. Ertesi gün Lada Niva aramaya başladık. Ve sonunda 1992 model eski ama sağlam bir Lada Niva aldık ve baba oğul ormanlarda, dağlarda bol bol gezdik, çamura battık ve bu işin temel prensiplerini öğrenmeye başladık. Ehliyet aldıktan sonra arkadaşlarımla hafif parkurlu offroad gezilerine gitmeye başladım. Ve benim için doğa ile mücadele sporlarından biri olan offroad macerası da böylelikle başlamış oldu.

AĞIR DEVİR SİSTEMİNİN OLMAMASI BÜYÜK EKSİKLİK

 – Neden Amarok?

Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Olmamalı da. VW Amarok’u tercih etmemdeki en önemli etkenlerden biri normal bir binek aracına çok yakın sürüş konforu ve dinamiklerinin olmasıydı. Özellikle ailece yaptığımız uzun seyahatlerde konfor benim için önemli bir faktördür. Buna ek olarak altyapısının normal binek araçlara nispeten daha sağlam olması ve 4×4 sisteminin başarılı olması Amarok’u tercih etmemdeki diğer önemli bir etken oldu. VW Amarok’un 2.0 BiTDI 180 HP 8 ileri şanzımanlı versiyonunu tercih ettim. Bu motor, 8 ileri meşhur ZF şanzımanla birleşince gerçekten çok üstün bir sürüş performansı ve sağlamlığı sunuyor. Diğer birçok pick up’tan farklı olarak 4Motion, sürekli 4 tekerlekten çekiş sağlarken, ön ve arka akstaki çekiş gücüne göre tork dağılımını 60:40 – 20:80 aralığında ayarlayan şanzıman, normal şartlarda güç 40:60 şeklinde bir dağılımla çalışıyor. Bu da ani zemin değişikliklerine anlık olarak cevap verebilen ve sürüş güvenini artıran bir çekiş sistemi olarak karşımıza çıkıyor.

Amarok’ta hafif offroad yaparken yaşadığım en büyük eksiklik Low tabir ettiğimiz Ağır Devir sisteminin olmamasıydı. Şanzuman sürekli High konumunda çalıştığı için zorlu şartlarda uzun süre çekiş kayıbı olan zeminlerde tekerlerin sürekli patinaja düşmesi şanzımanın da aşırı ısınmasına ve şanzıman ısındı uyarısı vererek arabayı güçten kesmesine yol açıyor. Bu da maalesef bazı durumlarda ya dik bir rampanın ya da çamurlu bir arazinn ortasında ısınan şanzımanla başbaşa kalmanıza yol açabiliyor. Bunun çözümü 3 ila 5 dakika arası bekleyerek şanzumanı soğutmak oluyor. Tabii benzer durum tekrar başınıza gelebiliyor.

Ancak yine de hafif arazi parkurlarında doğa ile başbaşa vakit geçirmek ve şehre döndüğünüzde bir otomobil konforunda seyahat etmek istiyorsanız Amarok gerçekten ilk tercihiniz olabilir.

– Bir offroad aracı nasıl olmalı?

Hazır VW Amarok’tan söz açılmışken Amarok’a özel yaptıklarım ve yapılabileceklerden bahsedebiliriz. VW Amarok benim ilk pick up aracım oldu. Onunla birçok doğa aktivitelerine katılma fırsatı buldum. Her ne kadar safkan bir arazi aracı olmasa da VW Amarok, yabancıların Overlanding diye tabir ettiği hafif parkurlu doğa gezileri için çok doğru bir tercih olacaktır. Tabii ki aracı yükseltmek ve lastiklerini değiştirmekle başladım işe ilk olarak. 5 cm kupa yükseltme ve daha büyük çaplı ve yanaklı hafif offroad lastikleri ile aracı fabrika sürüş konforundan ödün vermeden yükselttim. Bu işlemin çok faydasını gördüğümü düşünüyorum. Zira her zaman söylerim, bir arazi aracına yapabileceğiniz en büyük kötülük onu yere yakın tutmaktır. Arazi aracınız ne olursa olsun, hafif parkurlu yerlerde overlanding yapacak dahi olsanız aracınızı mutlaka yükseltmenizi öneririm. Bunu da farklı yollarla yapabilirsiniz. Ama en doğrusu aracınızı lastik ile yükseltmek ve bunu destekleyecek profesyonel bir yükseltme kiti kullanmak olacaktır. Eğer aracınızı 5cm’den daha fazla yükseltecekseniz mutlaka ön aks açılarını ayarlamanız gerekecektir. Bunun için hazır kitler mevcuttur. Aksi takdirde arazide en ufak zorlanmada akslarınız zarar görecektir. Bu işlemlere ek olarak arazi sürüşlerinde özellikle kaya tırmanışlarında oldukça faydalı olacak offroad tipi yan demir basamakları da tercih edebilirsiniz. Bu basamaklar hem aracınızın kaya üzerinden kolayca kaymasını sağlayacak hem de kapı altlarının kayalardan zarar görmesini engelleyecektir. Ekstra olarak altı düz karter koruma ve alt koruma sacı da ekleyebilirsiniz. Tüm bunlar aracınızın zemine oturması durumunda daha kolay kurtarmanızı destekleyecek işlemlerdir.

VİNÇ OLMAZSA OLMAZDIR

Bir arazi aracında olmazsa olmazlardan bir diğeri ise vinçtir. Vinç tercihi yaparken dikkat etmeniz gereken iki temel husus var aslında. Bunlardan birincisi vincin tonaj kapasitesini doğru hesaplamaktır. Genelde aracınızın ağırlığının en az iki katını çekebilecek tonajda vinçler tercih etmelisiniz. Piyasada bu konuda birçok vinç markası mevcut. Benim size nacizane tavsiyem, Çin menşeili vinçler tercih edecekseniz ki fayda/maliyet olarak ön plana çıkıyor bu vinçler. Mutlaka araç ağırlığınızın 2.5 veya 3 katı kapasiteli vinçlere yönelin. Zira Çin menşeili vinçler bazı durumlarda kağıt üzerinde taahhüt ettikleri tonajların gerçek dünyada daha da altında güçler vermektedir. Ayrıca aşırı ısınma olayı da bu vinçlerde biraz daha sıklıkla olmaktadır. Bu nedenle vinç kullanımını mutlaka iyi okuyup öğrenmenizi tavsiye ederim. Vinç konusundaki dikkat etmeniz gereken ikinci önemli husus ise ek şalter korumasıdır. Elektrik olarak kapalı dahi olsalar sürekli akım çeken bu vinçler zaman zaman aşırı akımdan yanma riski oluşturmaktadırlar. Size tavsiyem bu tür bir vinç aldığınızda mutlaka ek bir elektrik kesici şalter koydurmanızdır.

KUM PALETİNİZİ EKSİK ETMEYİN

Son zamanlarda benim de bizzat test ettiğim bir offroad aksesuarını da paylaşmak istiyorum. Kum Paleti. Adının Kum Paleti olması size yanıltmasın. Karda, Kumda hatta çamurda yani tekerlerin çekiş kontrolünü kaybettikleri her türlü zeminde kaybettiğiniz çekiş kontrolünü geri vermektedir. Aracınızda mutlaka bulundurmanız gereken ve benim de özellikle tercih ettiğim bir aksesuardır. Bu aksesuarı şu anda Türkiye’de üreten ve benim de bizzat kullanarak test ettiğim çok başarılı bir marka mevcut. Onun dışında birçok farklı markayı da tercih edebilirsiniz. Pişman olmayacağınızı garanti edebilirim.

BİR ANDA SİS ÇÖKTÜ VE…

– Offroad grubunuzdan ve offroad yaparken yaşadığınız bir anıdan bahseder misiniz?

Tabii offroad yaparken birçok ilginç olayla karşılaşıyoruz. Bunlardan aklımda kalan en ilginç olaylardan biri, 2 sene kadar önce Pürenli yaylasına oğlumla beraber yaptığımız bir expedition gezisinde başımıza geldi. Oğlum henüz 2 yaşında iken birlikte bir offroad ve kamp gezisi için Pürenli yaylasına çıkmaya karar vermiştik. Oldukça zorlu ve çetin geçen parkurlarda zaman zaman vinçle zaman zaman kum paletinin de yardımı ile 1.5 saatlik yolu 6 saatte tamamlayıp yaylaya vardığımızda hava soğuk ve sisliydi. Ben o yorgunlukla çadırımı kurmaya çalışırken diğer yandan oğlumu gözümle takip ediyor fazla uzaklaşmasını engelliyordum. Tam çadırı kurmaya başladığım sırada aniden bir sis bulutu gelip dağın üzerini saniyeler içinde sardı ve göz gözü göremeyecek kadar etrafı kapladı. Maalesef saniyeler içerisinde oğlumu gözden kaybetmiştim. Neyse ki sürekli göz takibinde olduğum için yerini hemen kestirip koşarak oğlumu kucağıma aldım ve olduğumuz yerde sisin geçmesini bekledik. 15-20 dakika içerisinde sis kayboldu ve her şey normalde döndü. İşte bu tatsız ama bir o kadar da macera dolu tecrübe sonrası oğluma seslendiğim zaman bana yüksek sesle buradayım diye cevap vermesini ve olduğu yerde bağırarak beni beklemesini öğrettim. Doğa ile mücadele ederken temkini elden bırakmamak gerektiğini, doğa bize bir kez daha hatırlatmış oldu. Sırf bu nedenle kendime bir araç üstü çadır satın aldım. Artık kampa veya doğa gezilerine gittiğim zaman çadır kurmakla uğraşmadan araç üstü çadırımı hızlıca açıp kullanıma hazır hale getiriyorum.