Yıllık hacmi 25 milyar TL’yi aşan, her yıl yaklaşık 7,5 milyon araç el değiştiren ikinci el otomobil piyasası, Türkiye ekonomisinin en büyük ve en sorunlu sektörlerinden biri olmayı sürdürüyor. Hasarlı araçların temiz gösterilmesi, kilometre manipülasyonu, kasıtlı hatalı ekspertiz raporları ve şube şube değişen sonuçlar; bu piyasayı vatandaş için adeta bir ‘güven kumarına’ dönüştürüyor.

Şikayetvar.com’daki binlerce şikayet, Tüketici Hakem Heyetlerine akan dosyalar ve Yargıtay’a taşınan davalar, bu kaosun boyutunu gözler önüne seriyor. Kurumsal bir ekspertiz firmasından 13.000 TL ödeyerek tam paket ekspertiz yaptıran bir vatandaş, o gün üzerine aldığı aracın diferansiyelinin bozulduğunu öğreniyor. Bir başkası, aynı firmaya 2025’te ekspertiz yaptırıp aldığı aracı 2026’da satmak isteyince, bu sefer ‘şasede işlem var’ yanıtını alıyor. Yaklaşık üç aydır çözülemeyen şikayetler, sektörün ne kadar derin bir kaos içinde olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

BAKANLIK HAREKETE GEÇTİ: YÖNETMELİK YÜRÜRLÜKTE, SİSTEMİN TAMAMI HAZIR DEĞİL

Ticaret Bakanlığı, yıllara dayanan kaos ortamına son vermek amacıyla harekete geçti ve 27 Ağustos 2024 tarihinde ‘32645 sayılı Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik’i Resmi Gazete’de yayımladı. Bu yönetmelikle ikinci el araç ticaretinin neredeyse tamamı yeniden yapılandırıldı. Ne var ki atılan adımlar tam anlamıyla hayata geçirilmiş değil; sistem henüz olgunlaşma aşamasında.

Yönetmeliğin getirdiği en kritik değişiklik, ekspertiz raporunun artık noter önündeki satış işleminin zorunlu ön koşulu haline gelmesidir. Yetki belgesi sahibi galerilerin, TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi (TS 13805) almış ekspertiz firmalarına başvurması ve satıştan en geç üç gün önce rapor alması zorunlu tutuldu. Sekiz yaşından büyük veya 160.000 km üzerindeki araçlar bu zorunluluktan muaf.

YETKİ BELGESI ZORUNLULUĞU: ‘MERDİVEN ALTI’ GALERİYE SON

Yönetmeliğin ikinci büyük yeniliği, tüm ikinci el araç satıcılarının Ticaret Bakanlığı’ndan yetki belgesi almasını zorunlu kılmasıdır. Meslek odasına kayıtlı olma, en az lise mezunu olma, Mesleki Yeterlilik Belgesi (Seviye 5) edinme, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alma gibi koşulları karşılamayan galerilerin satış yapması artık yasak. Bu belgeler İkinci El Motorlu Kara Taşıtı Ticareti Bilgi Sistemi (İETTS) üzerinden takip ediliyor; noterler de satış sırasında yetki belgesini bu sistemden sorgulamak zorunda.

Yetki belgesi olmayan bir galericinin yaptığı satış, noter tarafından reddediliyor. Bu düzenleme, kayıt dışı piyasayı büyük ölçüde sistem içine çekmeyi hedefliyor. Takvim yılı içinde üçten fazla ikinci el araç satan her gerçek ya da tüzel kişi artık ticari faaliyet kapsamında değerlendirilerek yetki belgesi alma yükümlülüğü taşıyor.

TSE BELGESi ŞARTI: SEKTÖRDE ÜÇTE BiRi GEÇER NOT ALIYOR

Yönetmelik, ekspertiz raporlarının yalnızca TSE’nin TS 13805 standardına göre verilen Hizmet Yeterlilik Belgesi sahibi işletmeler tarafından düzenlenebileceğini hükme bağladı. Belgesiz firmadan alınan rapor, noter tarafından geçerli sayılmıyor. Öte yandan 2026 yılına kadar tüm ekspertiz noktalarının yetkilendirilmiş yapılar altında toplanması hedeflense de bu süreç hâlâ devam ediyor.

Ekspertiz raporundaki bilgilerin gerçeği yansıtmamasından doğrudan ekspertiz işletmesi sorumlu tutuluyor. Bakanlığın uyarısına rağmen aynı takvim yılında aykırılığı tekrarlayan işletmenin TSE belgesi iptal ediliyor. Bu mekanizma, sektördeki ihmal ve kasıtlı hata payını azaltmak için tasarlanmış önemli bir caydırıcı.

ORTAK HAVUZ SISTEMI: ‘TRAMER BENZERİ DİJİTAL HAFIZA’ — HENÜZ TAM DEĞİL

Vatandaşların en merak ettiği soru şu: Bir ekspertiz firmasında yaptırılan rapor, başka bir firmada görülebilecek mi? Yönetmelik bu soruya ‘evet’ yanıtı verecek altyapıyı kuruyor; ancak tam anlamıyla işler hale gelip gelmediği henüz netlik kazanmış değil.

Yönetmeliğin 25. maddesi, Bakanlık tarafından bir Bilgi Sistemi oluşturulmasını emrediyor. Bu sisteme göre; yetki belgesi sahiplerinin güncel listesi kamuoyuna açık olacak, noter satışları sisteme işlenecek, ekspertiz raporlarının tarih ve numaraları satış sözleşmelerine girecek. Ekspertiz raporlarının tümünün ortak bir dijital havuzda toplanması ve aracın geçmiş ekspertiz kayıtlarına —TRAMER benzeri biçimde— erişilmesi ise hedef olarak tanımlanmış durumda.

Piyasada bazı kurumsal firmalar bu sistemi kendi bünyelerinde kısmen hayata geçirmiş durumda. Örneğin Otorapor, 2018’den bu yana kendi bünyesindeki ekspertiz raporlarını dijital ortamda saklıyor ve müşterilerin erişimine sunuyor. Ancak bu, farklı firmaları kapsayan, devlet koordinasyonlu ulusal bir havuz değil. Ulusal ortak havuzun tüm aktörleri kapsayacak biçimde faaliyete geçmesi için somut bir tarih açıklanmış değil.

FİYAT KAOSUNA SON MU? BAKANLIK TAVAN BELİRLEME YETKİSİNİ KULLANDI MI?

Ekspertiz fiyatlarının 3.500 TL ile 25.000 TL arasında çılgın bir aralıkta seyretmesi, sektörün bir diğer büyük sorunu. 2025 yılında fiyatların yüzde 30-40 arttığı gözlemlenirken, temel paketler 4.000 TL’den başlayıp full paketler 17.500 TL’ye kadar ulaşıyor. Bazı kurumsal firmalardaki özel ‘sigortalı garantili’ paketler ise 25.000 TL’ye dayabiliyor.

Yönetmelik bu konuda önemli bir yetki veriyor: Bakanlık, ilgili kurum ve kuruluşların görüşünü alarak ekspertiz raporu ücretinin üst sınırını belirleme hakkına sahip. Ancak Nisan 2026 itibarıyla bu yetkinin kullanıldığına dair resmi bir düzenleme kamuoyuyla paylaşılmış değil. Yani, fiyat tavanı mevzuatta var; hayatta henüz yok.

Sektör temsilcileri ise fiyat farklılıklarının büyük ölçüde hizmet kapsamından kaynaklandığını savunuyor. Temel paket görsel inceleme yaparken, full paket airbag denetimi dahil 300’den fazla kontrol noktasını kapsıyor. Ancak tüketiciler açısından bu kapsam farkı yeterince şeffaf biçimde aktarılmıyor; bu durum ‘aynı işlem için farklı fiyat’ izlenimi yaratıyor.

YENİ BİR GÜVENCE: GALERİCİDEN ZORUNLU GARANTİ

Yönetmeliğin getirdiği en somut ve vatandaş dostu yeniliklerden biri de zorunlu garanti uygulaması. Yetki belgesine sahip galerilerin sattığı ikinci el otomobil ve motosikletlerde motor, şanzıman, tork konvertörü, diferansiyel ve elektrik sistemi artık satış tarihinden itibaren üç ay veya beş bin kilometre boyunca galericinin güvencesi altında. Bu sistemde arızalar en fazla 30 iş günü içinde giderilmek zorunda; galericiler isterlerse bu yükümlülüğü sigorta yaptırarak karşılayabiliyor.

Bu düzenleme özellikle ‘satıyorum, kurtarıyorum’ anlayışıyla hareket eden spekülatif satıcılar açısından ciddi bir caydırıcı. Öte yandan uygulamanın denetimi ve garanti taleplerinde yaşanabilecek anlaşmazlıklarda hangi kurumun belirleyici olacağı henüz tam netlik kazanmış değil.

SEKTÖRÜN SESİ: UZMANLAR NE DİYOR?

Sektör analistleri, yönetmeliğin doğru yönde atılmış önemli bir adım olduğunda hemfikir. Ancak ekspertiz raporlarının karşılaştırılabilmesine olanak tanıyan ortak dijital havuzun devreye girmemesi ve fiyat tavanının belirlenmemiş olması, düzenlemenin vatandaş nezdindeki etkisini sınırlıyor.

Kurumsal ekspertiz firmalarının kendi bünyelerinde oluşturdukları dijital sistemler, ulusal bir altyapının hâlâ eksikliğini tescil ediyor. Yönetmelik bu altyapıyı kurmak için Bakanlık’a açık yetki veriyor; ama somut uygulama takvimi kamuoyuyla paylaşılmamış durumda. Bu belirsizlik, tartışmaların sürmesine zemin hazırlıyor.

Öte yandan bazı kurumsal firmalar, özellikle TSE TS 13805 belgesi alan zincirler, standardizasyon sürecini olumlu karşılıyor. ‘Belgesiz rakip’ baskısından kurtulacak olan bu firmalar için yetki belgesi zorunluluğu, adil rekabet açısından tarihi bir düzenleme niteliği taşıyor.

TÜKETİCİ REHBERİ: ARAÇ ALIRKEN NASIL KORUNURSUNUZ?

Tüm bu düzenlemelere karşın, vatandaşın uyanık olması gerekiyor. İşte ikinci el araç alımında dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:

Satıcı galerisinin yetki belgesini mutlaka İETTS sistemi üzerinden sorgulatın. Belgesiz bir galeri ile noter işlemi yapılamayacağı için bu kontrol kritik önem taşıyor. Ekspertiz firmasının TSE TS 13805 belgesi olup olmadığını TSE’nin kamuya açık sorgu ekranından teyit edin. Raporu galerinizin anlaşmalı olduğu firmaya değil, bağımsız ve kendinizin seçeceği TSE belgeli bir firmaya yaptırın; çıkar çatışmasından kaçının. Ekspertiz raporunun satış tarihinden en fazla üç gün önce alınmış olması gerektiğini bilin; daha eski tarihli raporları kabul etmeyin. Satıştan sonra üç aylık veya beş bin kilometre garanti hakkınız bulunduğunu bilecek ve bu hakkı noter satış sözleşmesine yansıtın.

SONUÇ: DOĞRU YÖNDE AMA YOLUN YARISINDA

Ticaret Bakanlığı’nın Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Yönetmeliği, ikinci el araç sektöründe yıllar içinde biriken çürümüşlüğe karşı alınmış cesur bir adım. Yetki belgesi zorunluluğu, TSE standartları, güvenli ödeme sistemi ve zorunlu garanti uygulaması; bunların her biri tek başına sektörü dönüştürme potansiyeli taşıyan köklü düzenlemeler.

Ancak sektörün asıl kemik sorunlarından biri olan güvensizlik, yalnızca yasal düzenlemeyle değil, uygulamanın gücüyle aşılabilir. Üçte ikilik belgesiz firma oranı, henüz hayata geçirilmemiş ulusal ekspertiz havuzu ve belirsizliğini koruyan fiyat tavanı; bu reform tablosundaki boşluklar olmaya devam ediyor.

Vatandaşın bu sisteme gerçekten güvenebilmesi için önündeki birkaç yıl belirleyici olacak. Denetimler güçlendirilmeli, ulusal ortak havuz işler hale getirilmeli ve fiyat tavanı kararı kamuoyuyla paylaşılmalı. Aksi takdirde 25 milyar TL’lik bu piyasa, yeniden bir mağduriyet sahasına dönüşecek.